در دنیای کشاورزی و باغداری، هیچ چیز به اندازه تأمین عناصر غذایی موردنیاز گیاهان اهمیت ندارد. یکی از این عناصر کلیدی آهن است که نقش حیاتی در فتوسنتز و رشد سبزینگی گیاه دارد. کمبود آهن معمولاً با زرد شدن برگها و کاهش شادابی گیاهان خود را نشان میدهد و در اینجاست که کود سولفات آهن به عنوان یک یاریرسان مؤثر وارد عمل میشود. این کود با خاصیت محلولپذیری بالا و جذب سریع، میتواند کمبود آهن را جبران کرده و زندگی دوبارهای به گیاهان شما ببخشد.
اگر میخواهید بدانید دقیقاً کود سولفات آهن چیست، چه کاربردهایی دارد و چگونه باید آن را برای گیاهان خود استفاده کنید تا بهترین نتیجه را بگیرید، ادامه این مقاله همان چیزی است که به آن نیاز دارید. در بخشهای بعدی بهطور کامل روش مصرف، مزایا و نکات مهمی که باید هنگام استفاده رعایت کنید را بررسی میکنیم تا باغ یا مزرعهای سرسبزتر و پربارتر داشته باشید.
در صورت تمایل می توانید پادکست مربوط به این مقاله رو گوش دهید :
سولفات آهن چیست و چرا ضروری است؟
سولفات آهن، ترکیبی معدنی با فرمول شیمیایی FeSO4 است که معمولاً با رنگ سبز مایل به آبی یا به صورت پودری و گرانوله در بازار عرضه میشود. نقش حیاتی سولفات آهن در فرآیندهای زیستی گیاهان، به ویژه در فتوسنتز، تولید کلروفیل، انتقال انرژی، تثبیت نیتروژن و تنظیم فعالیت آنزیمی باعث شده این کود یکی از پرمصرفترین و اقتصادیترین منابع آهن در کشاورزی ایران باشد. کمبود قابل دسترس آهن، خصوصاً در خاکهای آهکی و قلیایی مناطق مرکزی و جنوب کشور، موجب زردی برگها، کاهش رشد و افت عملکرد میشود. کود سولفات آهن میتواند این مشکلات را بهطور مؤثر رفع کند.
سولفات آهن چگونه تولید میشود؟
سولفات آهن (Iron(II) sulfate) بهطور معمول از واکنش اسید سولفوریک با آهن فلزی یا ضایعات آهن تولید میگردد. به دلیل سادگی فرآیند تولید و قیمت مناسب، این کود بهعنوان یک مکمل تغذیهای بسیار پرکاربرد در بین کشاورزان شناخته میشود.
انواع سولفات آهن مصرفی در کشاورزی
- سولفات آهن (II): مهمترین فرم آن برای کشاورزی است. عمدتاً جهت اصلاح خاک و تأمین آهن گیاهان استفاده میشود.
- سولفات آهن (III): کاربرد محدودتر و عمدتاً برای مصارف صنعتی و پزشکی دارد.
کدام گیاهان بیشترین نیاز به کود سولفات آهن دارند؟
تمام گیاهان زراعی، باغی و زینتی در شرایط کمبود آهن به این کود نیازمندند، اما اهمیت استفاده از سولفات آهن در درختان میوه (سیب، هلو، گلابی، انار، مرکبات)، گیاهان زینتی (رز، شمعدانی، شمشاد)، و برخی محصولات زراعی (گوجهفرنگی، برنج، سویا، ذرت) بسیار بیشتر است. در این گیاهان بروز علائم کمبود آهن بهشکل زردی بین رگبرگهای برگهای جوان رایج است و استفاده مناسب از سولفات آهن به سرعت علائم را برطرف میکند.
دلایل اهمیت کود سولفات آهن
- افزایش تولید کلروفیل و بهبود فتوسنتز
- تقویت رشد و افزایش تولید محصول
- اصلاح ویژگی شیمیایی خاکهای قلیایی و آهکی
- جلوگیری از ضعف عمومی گیاه، سبزی و سلامت برگها
بهترین زمان و نحوه صحیح استفاده از کود سولفات آهن
انتخاب زمان مناسب مصرف
- ابتدای فصل رشد (اواخر زمستان یا اوایل بهار)؛ همزمان با شروع فعالیت ریشه و نیاز بالای گیاه به آهن
- بلافاصله پس از مشاهده اولین نشانههای کمبود (زرد شدن بین رگبرگها در برگهای جوان)
- در فواصل زمانی توصیهشده و تنها در صورت نیاز با توجه به نوع گیاه و شرایط خاک
روش کاربرد خاکی سولفات آهن
- ابتدا آزمایش خاک انجام دهید تا وضعیت pH، میزان آهن و سایر عناصر مشخص شود.
- مقدار توصیهشده کود سولفات آهن (بسته به محصول، سن گیاه و شدت کمبود) را انتخاب کنید.
- کود را بهطور یکنواخت در اطراف سایهانداز یا قطر تنه گیاه پخش نمایید.
- تا حد امکان از تماس مستقیم کود با ساقه و برگ خودداری کنید.
- کود پخششده را به وسیله چنگک یا کولتیواتور سبک به آرامی با خاک مخلوط نمایید.
- پس از کاربرد بلافاصله آبیاری کامل انجام دهید تا به نفوذ بهتر کود به ناحیه ریشه کمک شود.
روش محلولپاشی برگی سولفات آهن
- مقدار توصیهشده پودر یا گرانول سولفات آهن را در آب حل کنید (معمولاً ۱ تا ۳ در هزار، بسته به توصیه کارشناسی و نوع گیاه).
- محلول را با سمپاش مخصوص و هنگام خنکای روز (صبح زود یا عصر) روی برگها اسپری کنید.
- تمام قسمتهای برگ، خصوصاً سطح زیرین را آغشته نمایید.
- از محلولپاشی در ساعات گرم روز و زیر نور مستقیم خورشید خودداری کنید تا از سوختگی برگها پیشگیری شود.
میزان مصرف کود سولفات آهن
مقدار دقیق مصرف بسته به نوع گیاه، شدت کمبود آهن، شرایط خاک و نتیجه آزمایش خاک متفاوت بوده و توصیه میشود طبق راهنمایی کارشناس خاک و گیاه باشد. بهطور تقریبی:
- درختان میوه بالغ: ۵۰ تا ۱۵۰ گرم درخت، یکبار در سال
- درختان جوان: ۲۰ تا ۵۰ گرم برای هر درخت
- سبزیجات و صیفی: ۱۰۰ تا ۴۰۰ کیلوگرم در هکتار
- محلولپاشی برگی: ۱ تا ۳ در هزار
مصرف بیش از حد توصیهشده میتواند به گیاه، خاک و محیط زیست آسیب بزند.
مضرات و معایب مصرف بیش از حد کود سولفات آهن
- ایجاد مسمومیت آهن در گیاه؛ بروز نقاط قهوهای، زردی و توقف رشد
- رقابت و تداخل یون آهن با جذب عناصر ریزمغذی دیگر مانند فسفر، روی و منگنز و بروز کمبودهای تغذیهای ثانویه
- افزایش شوری و اسیدیته خاک (افت pH بیش از حد مخصوصاً در خاکهای سبک یا اسیدی)
- تخریب ساختار خاک و آسیب به جمعیت میکروارگانیسمهای مفید خاک
- ایجاد مشکلات زیستمحیطی ناشی از شستهشدن و انباشتگی در طبیعت، آلودگی سفره آب زیرزمینی
- سوختگی و لکهپریدگی برگ بر اثر محلولپاشی بیش از حد یا در ساعات گرم روز
بر همین اساس مهمترین اصل برای پیشگیری از مضرات سولفات آهن رعایت توصیه فنی کارشناسان کشاورزی، دوز مناسب و توجه به شرایط خاک و گیاه است.
توصیههای کاربردی جهت مصرف علمی و بهینه سولفات آهن
- همواره قبل از مصرف کودهای شیمیایی بویژه کودهای آهن، آزمون خاک انجام دهید تا با توجه به نیاز واقعی اقدام شود.
- کود سولفات آهن را به همراه مواد آلی (کمپوست، کود دامی پوسیده) و/یا گوگرد جهت بهبود تأثیر و کاهش pH خاک استفاده کنید.
- در صورت زیاد بودن pH یا وجود کلسیم بالا در خاک، از کودهای کلاته آهن با پایداری بیشتر در محیطهای قلیایی بهره بگیرید.
- از اختلاط سولفات آهن با ترکیبات قلیایی و فرآوردههای اسیدی قوی بدون نظر کارشناس خودداری کنید.
- در صورت بروز علائم کمبود، قبل از هر اقدامی با یک کارشناس خبره مشورت نمایید.
- بعد از محلولپاشی، سطح برگها و تجهیزات باغ را با آب بشویید تا از ایجاد لکه آهنی جلوگیری شود.
- به دوره کارنس و فاصله آخرین مصرف کود تا برداشت محصول دقت داشته باشید.
جمعبندی
کود سولفات آهن یکی از مفیدترین و اقتصادیترین منابع تأمین آهن مورد نیاز گیاهان کشاورزی، زراعی و باغی در ایران است. با این حال مصرف بیش از اندازه، غیراصولی یا غیراستاندارد آن میتواند آسیبهایی جبرانناپذیر برای خاک، گیاه، محیطزیست و اقتصاد مزرعه به همراه داشته باشد. توصیه کلیدی این است که تنها بر اساس آزمایش خاک، نوع گیاه، توصیه فنی و اصول مصرف علمی اقدام به مصرف سولفات آهن کنید تا هم عملکرد و سلامت گیاهان را افزایش دهید و هم پایداری منابع طبیعی و سلامت خاک خود را حفظ نمایید.
در نهایت، برای کسب بهترین نتیجه از کود سولفات آهن همیشه از دانش روز، تجربیات کشاورزان موفق و مشاوره کارشناسان استفاده کنید. با این رویکرد هم هزینه کشت و داشتههای خود را بهینه میکنید و هم سهم مهمی در حفظ محیط زیست و سلامت جامعه خواهید داشت.
سوالات متداول درباره کود سولفات آهن
بله، اما مقدار و نحوه مصرف باید متناسب با نوع گیاه و خاک باشد.
هر دو روش بسته به شدت کمبود و سرعت رفع نیاز مؤثرند. برای اثر سریعتر، محلولپاشی توصیه میشود.
خیر، مصرف بیش از نیاز باعث کمبود عناصر دیگر، آسیب به گیاه و خاک و حتی کاهش عملکرد میگردد.
زرد شدن بین رگبرگهای برگهای جوان، توقف رشد، کوچک و بدریخت شدن برگها از علائم کمبود آهن است.
بله، این کود خاصیت اسیدی داشته و به اصلاح خاکهای قلیایی کمک میکند.