درخت سیب یکی از مهمترین درختان میوه مناطق سردسیری و معتدل جهان است و نقش بسیار پررنگی در اقتصاد باغداران و کشاورزان دارد. بسیاری از افراد درگیر مشکلات بیماریها و آفات درخت سیب هستند و همواره به دنبال راهکاری عملی و علمی برای شناسایی، پیشگیری و کنترل این مشکلات میگردند. در این مقاله، به طور کامل و بر اساس جدیدترین منابع علمی، به بررسی مهمترین آفات، بیماریها و راههای مقابله و مدیریت درخت سیب خواهیم پرداخت تا شما به سرعت پاسخ دقیق پرسشهای خود را بیابید و بتوانید باغی سالمتر و پرسودتر داشته باشید.
در صورت تمایل می توانید پادکست مربوط به این مقاله رو گوش دهید :
آشنایی با شایعترین آفات درخت سیب
یکی از عوامل اصلی کاهش عملکرد و کیفیت محصول در باغات سیب، حمله آفات مختلف است. هر کدام از این آفات ویژگیهای خاص، نشانههای متفاوت و راهکارهای کنترل ویژهای دارند. در ادامه به مهمترین آفات سیب و راههای مقابله با هر یک میپردازیم:
۱. کرم سیب (Codling Moth)
کرم سیب یکی از مخربترین حشرات در باغات سیب به شمار میرود. مهمترین نشانه این آفت وجود سیبهای کرمخورده بر روی درخت یا در کف باغ است. در بعضی سالها، خسارت کرم سیب به حدی است که منجر به ضرر مالی جدی برای باغداران میشود.
- کرم سیب علاوه بر سیب میتواند به گلابی، به، گردو و حتی انار و برخی هستهدارها حمله کند.
- در برخی مناطق، این آفت در نبود سیب، خسارت سنگینی به گردو وارد میکند.
روشهای کنترل کرم سیب:
- مبارزه بیولوژیک: استفاده از زنبورهای پارازیتوئید به عنوان دشمنان طبیعی این آفت؛ باغداران میتوانند کارتهای حاوی تخم زنبور مفید در سطح باغ نصب کنند.
- مبارزه شیمیایی: در زمان اعلام شده توسط کارشناسان و با استفاده از تله فرمونی، اقدام به سمپاشی همزمان کل منطقه شود تا بیشترین تأثیر حاصل گردد.
- بهبود تغذیه و خرید کود مناسب: تقویت درخت با کود گرانوله و معدنی موجب افزایش مقاومت درخت مقابل آسیبهای آفتی میشود.
۲. شپشک واوی سیب (Apple San Jose Scale)
این آفت با نام علمی Quadraspidiotus perniciosus و نام مصطلح شپشک واوی شناخته میشود و معمولا به سیب گلاب بیشترین آسیب را میزند اما میتواند دیگر ارقام را نیز آلوده کند.
روشهای مبارزه با شپشک واوی سیب:
- هرس شاخههای آلوده و سوزاندن آنها در زمستان، خارج از باغ
- روغنپاشی زمستانه همزمان با تورم جوانهها (۱٫۵٪ روغن ولک)
- مبارزه شیمیایی بهاره و تابستانه همزمان با ظهور جمعیت فعال آفت روی شاخهها
نکته: رعایت دقیق زمانهای روغنپاشی و سمپاشی برای کنترل موفق آفت ضروری است.
۳. شته های سیب
انواع شتهها نظیر شته سبز سیب، شته خونی سیب، شته سبز هلو و شته خالدار هلو میتوانند به سیب حملهور شوند. این آفات عموما با مکیدن شیره گیاه و تولید عسلک، موجب ضعف عمومی درخت و کاهش کیفیت محصولات میشوند.
راههای کنترل شتهها:
- روغنپاشی زمستانه در زمان تورم جوانهها برای کاهش جمعیت اولیه شتهها
- سمپاشی بهاره با سموم متنوع و مؤثر (عدم تکرار استفاده از یک نوع سم برای جلوگیری از ایجاد مقاومت در شتهها)
- هرس شاخههای آسیبدیده برای مقابله با شته خونی سیب
۴. کنههای سیب (Mites)
کنه تارعنکبوتی یا کنه تارتن، مهمترین کنه در باغهای سیب است که به سرعت جمعیت آن افزایش یافته و موجب خشک شدن و لکهدار شدن برگ ها میشود.
راهنمای کنترل کنه:
- سمپاشی لکهای به محض مشاهده علائم اولیه
- تناوب مصرف سموم کنهکش و توجه به دز مجاز سموم
۵. مینوز لکه گرد سیب
این آفت شباهت زیادی به بیماری لکه سیاه سیب ایجاد میکند و با خوردن بافت برگ، تاولهای تیره و دوایر متحدالمرکز روی برگ ایجاد میکند که منجر به ریزش زودرس برگها و ضعف درخت میشود.
روش مقابله:
- جمعآوری برگهای ریختهشده و از بین بردن آنها در پاییز
- سمپاشی به محض مشاهده اولین علائم خسارت
بیماری های مهم درخت سیب و درمان آن
بیماریهای قارچی، باکتریایی و ویروسی قادرند به شدت درختان سیب را تضعیف و میزان محصول را کاهش دهند. آشنایی و مدیریت صحیح این بیماریها حیاتی است.
۱. بیماری لکه سیاه سیب و گلابی (Apple Scab)
لکه سیاه سیب، یکی از مهمترین و شایعترین بیماریهای قارچی سیب و گلابی است که باعث کاهش کیفیت و بازارپسندی میوه میشود. ایجاد لکههای سیاه روی میوه، برگ و شاخه از نشانههای اصلی این بیماری مهم است.
کنترل بیماری لکه سیاه سیب:
- جمعآوری و دفن/سوزاندن برگهای خزانشده و میوههای ریختهشده پای درختان در پاییز
- شخم سطحی پای نهال در پاییز برای دفن برگهای آلوده
- سمپاشی به صورت برنامه مشخص در زمان تورم جوانه، پس از ریزش گلبرگ و ۱۰ روز بعد از نوبت دوم
۲. سفیدک سطحی حقیقی سیب (Powdery Mildew)
سفیدک سطحی که با پوشش سفیدی روی جوانهها و برگها همراه است، موجب توقف رشد، کم شدن محصول و کوچکشدن برگها میگردد.
- هرس و حذف شاخههای آلوده و پاجوشها در پایان پاییز و سوزاندن آنها
- استفاده از ارقام مقاوم در هنگام احداث باغ جدید
- سمپاشی سیاه با سموم غیرگوگردی از زمان تورم جوانه در مناطق گرم و پس از گلدهی در مناطق معتدل
۳. شانکر سیتوسپورایی (Cytosporiosis)
این بیماری شانکری بیشترین آسیب را به سیب، گلابی و میوههای هستهدار وارد میکند. شاخههای آلوده اغلب بر اثر وزش باد و سنگینی میوه میشکنند، به ویژه درختانی که به علت شرایط نامناسب ضعیف شدهاند.
روش مقابله:
- تقویت عمومی درخت با تامین عناصر مورد نیاز، آبیاری منظم، و مبارزه با آفات برای جلوگیری از ضعف درخت
- برداشتن بخشهای آلوده و پانسمان آن با چسب یا قارچکش مناسب
- سمپاشی پاییز پس از ریزش برگ و اواخر بهار مطابق توصیه کارشناسان
۴. پوسیدگی فیتوفتورایی ریشه و طوقه درخت سیب (Phytophthora Root and Collar Rot)
پوسیدگی ریشه و طوقه درخت سیب که غالبا توسط قارچهای جنس فیتوفتورا ایجاد میشود، میتواند منجر به خشکیدگی سریع درختان شود. نشانههای اصلی، ایجاد لکههای تیره روی طوقه، ترشح صمغ شفاف و در نهایت سیاه شدن و مرگ آن است.
مهمترین روشهای کنترل:
- زهکشی صحیح خاک و جلوگیری از آبیاری بیش از اندازه
- استفاده از پایههای مقاوم و پیوندی
- مصرف قارچکشهای سیستمیک طبق توصیه کارشناسان باغبانی
- تراشیدن بخشهای آلوده طوقه و پانسمان با قارچکش مناسب
بهترین کودها و نقش تغذیه در سلامت درخت سیب
یکی از مهمترین بخشهای مدیریت باغ سیب، تامین برنامه غذایی متعادل است. تغذیه اصولی درخت سیب، علاوه بر افزایش رشد و باردهی، موجب مقاومت بیشتر درخت نسبت به آفات و بیماریها میشود.
ویژگیهای کود مناسب برای درخت سیب:
- کودهایی که علاوه بر تامین عناصر ماکرو (ازت، فسفر، پتاسیم) عناصر میکرو مانند آهن، منگنز و روی را نیز دارند.
- استفاده از کود گرانوله، به ویژه کود معدنی بنتونیتدار برای بهبود خاکهای آهکی، سدیمی و شور.
- تغذیه با کود آلی پوسیده، ورمیکمپوست و کمپوست برای افزایش فعالیت زیستی خاک.
- مصرف گوگرد و اصلاحکنندههای خاک در باغات با pH بالا جهت جذب بهتر عناصر غذایی.
آفات و بیماریها؛ نکات طلایی پیشگیری و مدیریت علمی
- احداث باغ در زمینهای دارای زهکشی و تهویه مناسب و پرهیز از مناطق باتلاقی یا خاک سنگین.
- تناوب زراعی و جابجایی مناسب محصولات برای مدیریت جمعیت آفات و عوامل بیماریزا در خاک.
- هر ساله در پاییز، جمع آوری و نابودی بقایای آلوده گیاهی (برگها و میوههای ریخته شده).
- بازدید دورهای از باغ برای شناسایی زودهنگام علائم آفات و بیماریها.
- سمپاشی اصولی و برنامهریزی شده با رعایت تناوب سموم و استفاده از مواد مجاز و توصیهشده از نظر فنی.
- تقویت درخت با رعایت اصول تغذیه و مصرف کودهای مناسب برای بالا بردن سطح ایمنی طبیعی گیاه.
جمعبندی
افزایش سودآوری باغ سیب در گرو مدیریت علمی و جامع بیماریها، آفات و همچنین تامین صحیح تغذیه درخت است. بهرهگیری از روشهای تلفیقی کنترل آفات و بیماریها (IPM)، مصرف کودهای با کیفیت و رعایت بهداشت باغ، میتواند نقش بسیار موثری در کاهش هزینهها، افزایش بازدهی و بهبود کیفیت میوه سیب، داشته باشد. توصیه میشود برای هر مرحله از سمپاشی و تغذیه، با کارشناسان کشاورزی مشورت نموده و برنامهای مطابق با شرایط اقلیمی و خاک باغ خود تنظیم نمایید.
با رعایت این اصول و بهرهگیری از دانش روز، امکان مقابله مؤثر با مشکلات مهم باغ سیب و دستیابی به محصولی سالمتر و با کیفیتتر را خواهید داشت.
سوالات متداول در مورد بیماری و آفات درخت سیب
- کرم سیب (Codling Moth): لاروها وارد میوه میشوند و باعث سوراخ شدن و فساد آن میشوند.
- مگس سیب (Apple Maggot): لاروها در داخل میوه تونل ایجاد میکنند و کیفیت محصول را کاهش میدهند.
- شتهها (Aphids): شیره گیاهی را میمکند و باعث زرد شدن و پیچ خوردگی برگها میشوند.
- کنههای قرمز اروپایی (European Red Mites): باعث لکههای زرد یا نقرهای روی برگها میشوند.
- حلزونها و اسنِیلها: فعال در شب و باعث سوراخ شدن برگها و میوهها میشوند.
- زنگ سیب (Apple Scab): لکههای سیاه روی برگها و میوه و ریزش برگها.
- کپک پودری (Powdery Mildew): پوشش سفید روی برگها و شاخهها، کاهش رشد درخت.
- بلایت آتشین (Fire Blight): سیاه شدن و پژمردگی شاخهها و برگها، پیشروی سریع بیماری.
- پژمردگی ورتیسیلیومی (Verticillium Wilt): موجب پژمردگی و زردی برگها و کاهش رشد درخت.
- برگها: زردی، پیچخوردگی، لکههای سیاه یا سفید، سوراخهای کوچک.
- شاخهها: سیاه شدن، پژمردگی، تورم یا ترک.
- میوهها: سوراخ، تغییر شکل، پوسیدگی داخلی، لکه یا تونل لاروها.
- روشهای پیشگیری: تناوب زراعی، حذف شاخهها و برگهای آلوده، مدیریت کوددهی و آبیاری مناسب.
- روشهای بیولوژیک: استفاده از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک برای شتهها و پارازیتوئیدها.
- روشهای شیمیایی: سمپاشی هدفمند با حشرهکشها و قارچکشها مطابق دستورالعمل کارشناسی.
- روشهای ارگانیک: محلولهای صابون حشرهکش، روغن نیم (Neem) و پوشش محافظ گیاه.
- حفظ تهویه مناسب در باغ و جلوگیری از رطوبت زیاد.
- پایش مستمر درختان و حذف برگها یا میوههای آلوده.
- تقویت درختان با کود مناسب برای افزایش مقاومت طبیعی.